Literatür taraması tezin en zaman alıcı bölümüdür. Kaynakları bulmak işin yarısı; diğer yarısı onları sentezleyip araştırma boşluğunu ortaya koymak. Çoğu öğrenci özetler yazar — jüri sentez ister.
Hangi veri tabanı, hangi alan — karşılaştırma tablosu
Alanda hangisinin kullanıldığını bilmek, zaman kaybını önler. Aşağıdaki tablo en yaygın veri tabanlarını gösteriyor.
| Veri Tabanı | Kapsam | Erişim | Alan |
|---|---|---|---|
| Google Scholar | Geniş kapsam, hızlı tarama | Ücretsiz | Tüm alanlar |
| Web of Science | SCI, SSCI, A&HCI atıf endeksleri | Kurumsal | Fen, sosyal, beşerî |
| Scopus | Geniş Avrupa ağırlıklı endeks | Kurumsal | Tüm alanlar |
| ScienceDirect | Elsevier dergileri | Kurumsal | Mühendislik, tıp, fen |
| JSTOR | Sosyal bilimler arşivi | Kurumsal / sınırlı ücretsiz | Sosyal, beşerî |
| PubMed | Tıp ve biyomedikal literatür | Ücretsiz | Sağlık bilimleri |
| YÖK Tez Merkezi | Türkiye YL ve doktora tezleri | Ücretsiz / üyelik | Tüm alanlar |
| DergiPark | Türkçe hakemli dergiler | Ücretsiz | Tüm alanlar |
Üniversitenizin kütüphanesi Web of Science, Scopus ya da ScienceDirect'e erişim sağlıyorsa bu veri tabanlarını kullanın. Kurumsal lisans yoksa Google Scholar ile başlayın ve ilgilendiğiniz makalelerin tam metni için yazarlara e-posta atın — akademisyenlerin büyük çoğunluğu talep üzerine makalelerini paylaşıyor.
Arama stratejisi: anahtar kelimeler ve operatörler
Anahtar kelimelerinizi hem Türkçe hem İngilizce belirleyin. Araştırma sorusundan 3–5 çekirdek kavram çıkarın. Örnek: "öğrenme güçlüğü", "okuduğunu anlama", "ilköğretim" kavramlarını AND operatörüyle birleştirin.
- —AND: her iki terimi içeren sonuçlar — "reading comprehension AND dyslexia"
- —OR: en az birini içeren sonuçlar — "learning disability OR learning difficulty"
- —NOT: bir terimi dışlar — "mathematics NOT statistics"
- —Tırnak içi: tam ifade arar — "job satisfaction" (ayrı kelimeler aranmaz)
- —Yıldız işareti (wildcard): kök arama — "motiv*" hem motivation hem motivate hem motivating
Yıl filtresi koyun. Son 5 yıl öncelikli; 5–10 yıl arası ikincil; daha eski kaynaklar yalnızca teorik temel için. Sistematik derleme yapıyorsanız PRISMA akış şeması uygulayarak hangi kaynakları neden dahil edip neden dışladığınızı kayıt altına alın.
Özet ile sentez arasındaki fark: jürinin beklediği bu
Bu ayrım literatür bölümünü sıradan yapan ya da güçlü kılan temel farktır. Şunu söyleyeyim: çoğu öğrenci özetler yazar ve bunun sentez olduğunu zanneder.
Özet (yanlış yaklaşım)
"Smith (2020) öğrenme güçlüğü olan çocukların okuduğunu anlama puanlarının düşük olduğunu bulmuştur. Jones (2021) ise farklı bir örneklemde benzer sonuçlara ulaşmıştır. Brown (2022) bu ilişkinin bağlama göre değiştiğini öne sürmüştür."
Sentez (doğru yaklaşım)
"Öğrenme güçlüğü ile okuduğunu anlama performansı arasındaki ilişki geniş örneklemlerde tutarlı biçimde doğrulanmıştır (Smith, 2020; Jones, 2021). Bununla birlikte Brown (2022), bu ilişkinin yoğunluğunun bağlamsal faktörlere göre değiştiğini göstermiş; böylece evrensel bir etki iddiasına kuşkuyla yaklaşılması gerektiğini ortaya koymuştur."
Sentez, kaynakları birbirleriyle konuşturur. Kim neyi buldu değil; alan bu konuda ne biliyor, nerede anlaşıyor, nerede ayrışıyor ve hangi sorular hâlâ açık — bunlar sentezin soruları.
Literatür bölümünün yapısı
Literatür bölümü tematik ya da kronolojik düzenlenebilir. Tematik düzende her alt başlık araştırma konunuzun bir boyutuna odaklanır. Kronolojik düzende alandaki gelişim süreci aktarılır. Çoğu enstitü tematik düzeni tercih eder.
Bölüm şu unsurları içermelidir:
- 1Alandaki teorik çerçeve — kavramsal tanımlar ve temel teoriler
- 2Mevcut ampirik çalışmalar — bulgular, yöntemler, örneklemler
- 3Çelişen bulgular — anlaşmazlık noktaları ve açıklamalar
- 4Metodolojik eğilimler — alanda hangi yöntemler yaygın
- 5Araştırma boşluğunun ortaya konması — ne bilinmiyor ya da eksik
- 6Son paragraf — kendi çalışmanızın bu boşluğu nasıl dolduracağı
Kaynak yönetimi: Zotero ve Mendeley
100 kaynağı manuel yönetmek hataya açık ve zaman alıcıdır. Referans yönetim yazılımı kullanmak zorunluluktur, kolaylık değil.
Zotero
Ücretsiz, açık kaynak. Tarayıcı eklentisiyle tek tıkla kaynak ekleme. Word eklentisi APA, Chicago, Vancouver dahil her formatı otomatik oluşturur. Yerel ve bulut depolama. Grup kütüphanesi paylaşımı.
Mendeley
Ücretsiz (2 GB depolama). PDF okuyucu entegrasyonu güçlü — PDF içinde not alabilirsiniz. Word eklentisi var. Sosyal katman: başkalarının kütüphanelerini keşfedebilirsiniz.
EndNote
Ücretli, kurumsal lisanslarda yaygın. Çok büyük kütüphaneler için güçlü. Kurumunuz lisans sağlıyorsa tercih edin.
Araştırma boşluğu nasıl ortaya konur
Araştırma boşluğu olmadan literatür bölümü eksik kalır. Savunmada "Bu çalışma neden gerekli?" sorusunun yanıtı burada yatar.
Boşluk dört şekilde ortaya çıkar:
- →Konu boşluğu — konu hiç çalışılmamış ya da çok az çalışılmış
- →Metodolojik boşluk — konu çalışılmış ama farklı bir yöntemle incelenmesi gerekiyor
- →Örneklem boşluğu — başka bağlamda (farklı ülke, yaş grubu, sektör) çalışılmamış
- →Güncellik boşluğu — mevcut çalışmalar 10+ yıl önce yapılmış, alan değişmiş
Boşluğu açıkça ifade edin. "Bu alanda yeterince çalışma bulunmamaktadır" yetmez. Hangi spesifik boşluk, hangi örneklemde, hangi dönem için? Bu netlik hem yazımı güçlendirir hem savunmayı kolaylaştırır.
Kaynak seçim kriterleri: dahil ve dışlama tablosu
Hangi kaynağı teze alıp hangisini dışlayacağınızı önceden belirlemek hem Turnitin riskini hem de jüri itirazlarını azaltır. Sistematik derleme yapıyorsanız bu kriterleri metodoloji bölümünüze de yazmanız gerekir. Standart bir YL tezi için de aşağıdaki çerçeve, başlamadan önce kaynak havuzunu netleştirmenizi sağlar.
| Kriter | Dahil | Dışla |
|---|---|---|
| Yayın yılı | Son 5–10 yıl (ampirik); temel teoriler için sınırsız | 10+ yıl öncesi ampirik çalışmalar (alan değiştiyse) |
| Yayın türü | Hakemli dergi makaleleri, YL/doktora tezleri, akademik kitap bölümleri | Blog yazıları, haber siteleri, ansiklopediler, Wikipedia |
| Dil | Türkçe + İngilizce (tercih); alan standardına göre diğer diller | Makine çevirisi güvenilmez kaynaklara dayanan metinler |
| Erişim | Tam metin erişilebilir — kurumsal veya açık erişim | Yalnızca özet erişimi olan, tam metin doğrulanamayan kaynaklar |
| Alaka düzeyi | Araştırma sorunuzla doğrudan örtüşen anahtar kavramlar içeriyor | Yalnızca konuya değinen, odak dışı çalışmalar |
| Metodoloji | Benzer yöntemi kullanan veya karşılaştırma yapılan çalışmalar | Örneklem veya veri toplama yöntemi geçersiz ya da belirsiz |
Bu tabloyu başlamadan belirleyin ve metodoloji bölümünüzde "Dahil/Dışlama Kriterleri" alt başlığı altında kısaca açıklayın. Savunmada "bu kaynağı neden aldınız?" sorusu geldiğinde hazır bir çerçeveniz olur.
Literatür bölümünde yapılan 5 hata
Özetler yazmak, sentez yapmamak
Her çalışmayı sırayla anlatmak literatür bölümü değil, özet listesidir. Çalışmaları birbirleriyle ilişkilendirin, anlaşmazlık noktalarını vurgulayın.
Yalnızca Türkçe kaynak kullanmak
Uluslararası literatürü görmezden gelmek tezin akademik gücünü düşürür. Web of Science ya da Scopus üzerinden en az 20–30 İngilizce kaynak ekleyin.
10+ yıllık eski kaynakları güncel gibi sunmak
Alanda temel teoriler için eski kaynaklar meşrudur. Ama ampirik bulgular için "son 5 yıl" filtresi uygulayın.
Araştırma boşluğunu net ifade etmemek
"Bu alanda yeterli çalışma yoktur" belirsiz. Hangi konuda, hangi örneklemde, hangi dönem için boşluk var — bunu belirtin.
Kaynakları atıflandırmamak ya da hatalı atıflandırmak
Turnitin hem intihal hem hatalı atıf işaretler. Her iddiayı kaynaklayın ve APA 7 formatını tutarlı uygulayın.
Bu bölümü kendiniz yapabilir misiniz
Alanınıza hakimseniz ve veri tabanlarında kaynak aramayı biliyorsanız evet. Literatür taraması sabır isteyen bir iştir; teknik beceri kadar zaman yönetimi de gerektirir.
Bu durumdaysanız bizi aramayın:
- —Web of Science ya da Scopus kullanımını biliyorsunuz
- —Zotero ya da Mendeley ile kaynak yönetimi yapabiliyorsunuz
- —Alanınızda hangi dergilerin önemli olduğunu biliyorsunuz
Bu durumlarda dış destek zaman kazandırır:
- →Hangi kaynakları okuyup hangilerini dışlayacağınızı bilemiyorsunuz
- →Özet yazmaktan sentez yazmaya geçemiyorsunuz
- →Araştırma boşluğunu nasıl ifade edeceğinizi bilmiyorsunuz
- →Teslim tarihinize 3 haftadan az kaldı ve bölüm hâlâ taslak
Literatür taraması yazdırma fiyatı
Rakam vermek gerekirse: yüksek lisans tezi için ₺300/sayfa. Literatür bölümü genellikle 20–35 sayfa tutar; toplam ₺6.000–₺10.500 aralığı. Doktora tezi için ₺400/sayfa, 35–50 sayfalık literatür bölümü ₺14.000–₺20.000 aralığına karşılık gelir.
Her teslimat Turnitin max %20 benzerlik raporu ve 60 gün revizyon hakkı içerir. Alan, konu ve kaynak sayısını bildirin; 24 saat içinde yazılı teklif alırsınız.
Literatür taraması desteği
Alan ve konuyu paylaşın — 24 saat içinde fiyat teklifi
2.400+ tez teslimi. 120+ akademisyen. 40+ alan. Turnitin max %20. 60 gün revizyon.
Ücretsiz Fiyat Al →Sık Sorulan Sorular
- Tez literatür taraması kaç kaynak içermeli?
- Yüksek lisans tezlerinde genellikle 50–80 kaynak, doktora tezlerinde 100–200 kaynak beklenir. Sayıdan çok kalite önemli: son 5–10 yıl içinde yayınlanmış, alan dergilerinde hakemli, yüksek atıf almış çalışmalar tercih edilmeli.
- Literatür taraması ile teorik çerçeve aynı bölüm müdür?
- Enstitüye göre değişir. Bazı üniversiteler "Kuramsal Çerçeve ve İlgili Araştırmalar" başlığında birleştirir, bazıları ayrı bölüm ister. Kendi enstitü yönergenizi kontrol edin. Teorik çerçeve kavramsal temeli kurarken literatür taraması ampirik çalışmaları değerlendirir.
- Google Scholar yeterli mi, başka veri tabanı gerekli mi?
- Google Scholar hız açısından iyi bir başlangıç noktasıdır. Ancak yalnızca Google Scholar ile yapılan tarama eksik kalır. Web of Science ya da Scopus üzerinden yaptığınız tarama atıf endeksli makaleleri kapsar ve bu fark savunmada önemli. Alanınıza göre ScienceDirect, JSTOR veya PubMed ekleyin.
- Zotero mi Mendeley mi kullanmalıyım?
- İkisi de ücretsiz ve iyi. Zotero tarayıcı eklentisiyle kaynakları tek tıkla kaydeder; açık kaynak, verileri yerel de saklayabilirsiniz. Mendeley PDF okuyucu entegrasyonu açısından güçlüdür. Word eklentileri her ikisinde de var. Deneyimsizseniz Zotero ile başlayın.
- YÖK Tez Merkezi nasıl kullanılır?
- tez.yok.gov.tr adresinden üniversite, yıl, konu ve anahtar kelimelerle Türkçe yüksek lisans ve doktora tezlerine erişilebilir. Tam metin için üniversite kütüphane üyeliği ya da bireysel üyelik gerekebilir. Benzer Türkçe tezleri incelemek araştırma boşluğunu görmenizi sağlar.
- Literatür bölümü yazdırılıyor mu?
- Evet. Alan, konu ve istenilen kaynak sayısını bildirin; 24 saat içinde fiyat teklifi iletilir. Yüksek lisans için ₺300/sayfa, doktora için ₺400/sayfa baz fiyat geçerlidir. Turnitin max %20 benzerlik ve 60 gün revizyon garantisi dahildir.
- Özet yazmak ile sentez yapmak arasındaki fark nedir?
- Özet: "Smith (2020) şunu bulmuştur." Sentez: "Smith (2020) ve Jones (2021) farklı örneklemlerde aynı örüntüyü bulmuştur; ancak Brown (2022) bunu bağlam bağımlı olarak değerlendirmiştir." Jüri sentezi ister; özetler toplamı literatür bölümü değildir.
- Sistematik derleme ve meta-analiz yapılıyor mu?
- Evet. PRISMA yöntemi ile sistematik literatür taraması ve etki büyüklüğü hesabı dahil meta-analiz çalışmaları desteklenmektedir. Bu tür tezler hem metodoloji hem de literatür açısından daha karmaşık bir yapı gerektirir.